Celiakia - choroba trzewna | Balviten Gluten-Free

Celiakia (choroba trzewna)

Jest genetycznie uwarunkowaną nieprawidłową odpowiedzią na białko zboża - gluten, w wyniku której dochodzi do uszkodzenia kosmków jelitowych. Prowadzi to do zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych. Po wycofaniu glutenu z diety następuje regeneracja błony śluzowej jelita i ustąpienie objawów. Choroba trzewna występuje w krajach, gdzie zboża zawierające gluten czyli pszenica, żyto i jęczmień, są podstawowym środkiem spożywczym.


Choroba może występować w różnych postaciach.

  1. Postać klasyczna - najbardziej znana, kiedy występują pełne objawy kliniczne oraz zmiany zanikowe w błonie śluzowej. Typowe objawy to biegunki, bóle brzucha, brak przyrostu masy ciała u małych dzieci, brak apetytu, niski wzrost.
  2. Postać niema - kiedy objawy choroby są bardzo dyskretne, często poza przewodem pokarmowym, np. anemia, zaburzenia szkliwa zębów, zaburzenia emocjonalne.
  3. Postać utajona - występuje u chorych z genetyczną predyspozycją do wystąpienia choroby, u których w chwili badania nie stwierdzamy zmian, ale u których w przeszłości występowały lub w przyszłości wystąpią objawy kliniczne oraz zmiany w błonie śluzowej jelita cienkiego. U osób takich stwierdzamy występowanie markerów serologicznych celiakii.
  4. Potencjalna - genetyczna predyspozycja do wystąpienia choroby.

Klasyczna postać choroby obserwowana jest w Polsce średnio z częstością 1:1500 ( w Europie 1:1000), a postać niema 1:130-500. Objawy kliniczne celiakii mogą wystąpić w każdym wieku, po różnie długim okresie ekspozycji na gluten. Wystąpienie objawów opóźnione jest, jeśli dziecko jest długo karmione piersią, natomiast wczesne wprowadzenie glutenu do diety może je przyspieszyć. Obecnie celiakia rozpoznawana jest najczęściej w wieku przedszkolnym i szkolnym, rzadziej niż kiedyś przed drugim rokiem życia. Czynnikiem wywołującym wystąpienie objawów może być infekcja lub inna choroba - np. cukrzyca.

Rozpoznanie choroby trzewnej może być postawione na podstawie objawów klinicznych, badań krwi - serologicznych markerów celiakii oraz biopsji błony śluzowej jelita cienkiego.

Markery serologiczne choroby trzewnej, najczęściej wykorzystywane w diagnostyce, to:

  1. Przeciwciała przeciw endomysium (EmA) - rutynowo oznaczane w klasie IgA, u chorych z niedoborem IgA w klasie IgG.
  2. Przeciwciała przeciw tkankowej transglutaminazie (tTG)
  3. Biopsja jelita cienkiego i badanie histopatologiczne wycinków jest KONIECZNE do rozpoznania.

Nie można wprowadzić diety bez wykonania tego badania.

Wycinki pobierane są z dwunastnicy, aktualnie najczęściej w trakcie endoskopii. Dieta bezglutenowa powinna być stosowana przez całe życie ( wg aktualnego stanu wiedzy). Wymaga to wykluczenia z diety produktów zawierających pszenicę, jęczmień, żyto i owies. Za bezglutenowe uważane są produkty naturalnie bezglutenowe - tj. kukurydza, ryż, soja, gryka, proso, mąka ziemniaczana, tapioka, szarłat (amarantus) lub takie, w których zawartość glutenu nie przekracza 20mg/kg - skrobia bezglutenowa pszenna.

Produkty bezglutenowe oznaczone są znakiem przekreślonego kłosa.

Przestrzeganie diety bezglutenowej kontrolowane jest przez markery serologiczne - EmA i tTG.

Powikłania związane z nieprzestrzeganiem diety:

  1. Zaburzenia płodności
  2. Osteoporoza i osteomalacja
  3. Wystąpienie nowotworów przewodu pokarmowego - jelita cienkiego i przełyku.